Một công nghệ có thể tạo ra kết quả ấn tượng trong phòng thí nghiệm, nhưng điều đó chưa đồng nghĩa với việc công nghệ ấy đã sẵn sàng bước vào thị trường. Để trở thành một giải pháp được doanh nghiệp ứng dụng, khách hàng chấp nhận và có khả năng mở rộng, kết quả nghiên cứu cần vượt qua nhiều thách thức về nhu cầu thực tế, thử nghiệm, vận hành, chi phí và chiến lược sở hữu trí tuệ.

Bài toán này ngày càng quan trọng đối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam. Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index – GII) 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Việt Nam xếp thứ 43 trong 139 nền kinh tế, tăng một bậc so với năm 2025. Đáng chú ý, Việt Nam xếp thứ 35 về đầu ra đổi mới sáng tạo, trong khi thứ hạng đầu vào là 54. Kết quả này phản ánh những tiến bộ của Việt Nam trong năng lực đổi mới, đồng thời gợi mở câu hỏi về cách tiếp tục nâng cao hiệu quả chuyển hóa nguồn lực và tri thức thành giá trị thực tiễn.

Vậy đâu là những “mảnh ghép” còn thiếu trên hành trình đưa một giải pháp từ phòng lab ra thị trường?

1. Nghiên cứu có giải quyết đúng nhu cầu thị trường?

Không phải nghiên cứu nào cũng cần tạo ra sản phẩm thương mại ngay lập tức. Theo Giáo sư Dương Nguyên Vũ, Phó Hiệu trưởng VinUni chia sẻ tại phiên thảo luận From University to Market thuộc khuôn khổ InnoEx 2025, nghiên cứu cơ bản có vai trò khám phá tri thức và tạo nền tảng cho những ứng dụng trong tương lai. Vì vậy, cần phân biệt giữa giá trị khoa học của một kết quả nghiên cứu và mức độ sẵn sàng thương mại hóa của nó.

Một công nghệ có thể tạo ra bước tiến đáng kể ở một khía cạnh kỹ thuật, nhưng vẫn chưa đủ để hình thành một sản phẩm hoàn chỉnh. Chẳng hạn, cải thiện một thành phần trong công nghệ nhận diện khuôn mặt không đồng nghĩa với việc đã phát triển được toàn bộ hệ thống có thể vận hành ổn định và đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Hiểu rõ bài toán thị trường để chọn đúng hướng phát triển 

Để thu hẹp khoảng cách này, nhóm nghiên cứu cần hiểu rõ vấn đề mà thị trường đang cần giải quyết. Đối tượng sử dụng là ai? Họ đang gặp khó khăn gì? Giải pháp mới mang lại lợi ích gì so với những lựa chọn hiện có? Những yêu cầu nào về độ chính xác, độ bền, tốc độ hoặc chi phí cần được đáp ứng?

Sự tham gia của kỹ sư, doanh nghiệp và người dùng ngay từ giai đoạn đầu có thể giúp nhóm nghiên cứu xác định những yêu cầu này sớm hơn, thay vì chỉ tìm kiếm khách hàng sau khi đã hoàn thành công nghệ. Điều quan trọng không phải là buộc mọi nghiên cứu phải thương mại hóa ngay lập tức, mà là xác định đúng con đường phát triển cho từng kết quả nghiên cứu: tiếp tục khám phá tri thức, chuyển giao công nghệ, phát triển nguyên mẫu hay xây dựng sản phẩm thương mại.

2. Ai sẽ là người thử nghiệm đầu tiên?

Ngay cả khi một giải pháp chứng minh được hiệu quả về mặt kỹ thuật, vẫn cần một môi trường thực tế để kiểm chứng khả năng ứng dụng.

Đây là giai đoạn mà nhiều công nghệ gặp khó khăn: nhóm phát triển cần dữ liệu thực tế, điều kiện vận hành và phản hồi của người dùng, trong khi doanh nghiệp có thể còn e ngại khi thử nghiệm một giải pháp chưa có đủ bằng chứng về hiệu quả hoặc độ ổn định.

Theo Ông Sudeepto Roy, Phó Chủ tịch Kỹ thuật tại Qualcomm, một công nghệ chưa được ứng dụng ở thời điểm hiện tại không nhất thiết sẽ mất đi giá trị. Khi nhu cầu mới xuất hiện hoặc điều kiện thị trường thay đổi, những nghiên cứu trước đó có thể trở thành nền tảng cho lời giải mới. Ông ví tri thức nghiên cứu như một “thư viện” năng lực giải quyết vấn đề mà doanh nghiệp và xã hội có thể khai thác khi cần.

Góc nhìn này cho thấy cần phân biệt giữa việc một công nghệ chưa tìm được ứng dụng phù hợp và việc công nghệ đó không có giá trị. Đồng thời, để rút ngắn con đường ra thị trường, các nhóm nghiên cứu cần có cơ hội thử nghiệm cùng doanh nghiệp, thu thập dữ liệu và điều chỉnh giải pháp theo điều kiện vận hành thực tế.

Dự án thí điểm: bằng chứng cho cả doanh nghiệp và nhóm nghiên cứu 

Những dự án thí điểm (pilot) có phạm vi và tiêu chí đánh giá rõ ràng có thể giúp các bên kiểm chứng công nghệ trước khi quyết định đầu tư lớn hơn. Đối với doanh nghiệp, đây là cách đánh giá hiệu quả và rủi ro. Với startup và nhóm nghiên cứu, đây là cơ hội chứng minh năng lực, hoàn thiện sản phẩm và xây dựng bằng chứng thuyết phục cho các vòng gọi vốn hoặc hợp tác tiếp theo.

Vì vậy, kết nối với khách hàng thử nghiệm đầu tiên không chỉ là một hoạt động bán hàng. Đó còn là một phần quan trọng trong quá trình phát triển công nghệ.

3. Giải pháp có vận hành hiệu quả trong toàn bộ hệ thống?

Một giải pháp có thể hoạt động tốt khi được thử nghiệm trong điều kiện kiểm soát, nhưng chưa chắc mang lại hiệu quả tương tự khi đưa vào hệ thống vận hành thực tế.

Thách thức này đặc biệt rõ trong các lĩnh vực liên quan đến môi trường và kinh tế tuần hoàn, nơi hiệu quả của một công nghệ thường phụ thuộc vào nhiều mắt xích khác nhau.

Chẳng hạn, một công nghệ tái chế nhựa có thể xử lý hiệu quả một loại nguyên liệu nhất định. Tuy nhiên, để triển khai ở quy mô lớn, hệ thống vẫn cần giải quyết những câu hỏi như: nhựa đầu vào có được phân loại đúng hay không? Nguồn cung nguyên liệu có ổn định không? Quy trình xử lý phía sau có tương thích với công nghệ mới không? Chất lượng đầu ra có đáp ứng yêu cầu của khách hàng? Chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý có phù hợp với mô hình kinh doanh?

Nếu một mắt xích chưa sẵn sàng, hiệu quả của toàn bộ giải pháp có thể bị ảnh hưởng.

Tích hợp công nghệ vào chuỗi giá trị hiện hữu

Điều đó có nghĩa là thương mại hóa công nghệ không chỉ là câu chuyện của một thiết bị, một thuật toán hay một quy trình kỹ thuật. Đó còn là bài toán tích hợp công nghệ vào chuỗi giá trị hiện hữu, từ nguyên liệu đầu vào, vận hành, sản xuất đến đầu ra thị trường.

Đối với các giải pháp tuần hoàn nhựa, doanh nghiệp phát triển công nghệ cần nhìn xa hơn khả năng xử lý trong phòng thí nghiệm. Họ cần hiểu cách giải pháp kết nối với đơn vị thu gom, cơ sở tái chế, nhà sản xuất bao bì, thương hiệu tiêu dùng và khách hàng cuối cùng.

Một giải pháp có giá trị không chỉ khi chứng minh được rằng nó hoạt động, mà còn khi chứng minh được rằng nó có thể vận hành hiệu quả trong hệ thống mà nó hướng đến.

4. Chi phí mở rộng và sở hữu trí tuệ có phù hợp?

Sau khi chứng minh được hiệu quả kỹ thuật và khả năng ứng dụng, câu hỏi tiếp theo là: liệu giải pháp có thể mở rộng với chi phí hợp lý và duy trì lợi thế cạnh tranh hay không?

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thanh Mỹ, Chủ tịch HĐQT RYNAN Technologies Vietnam, thị trường Việt Nam đặt ra những yêu cầu thực tế đối với sản phẩm công nghệ: chất lượng cao, giá thành cạnh tranh và khả năng cung cấp dịch vụ, bảo trì trong dài hạn.

Đối với doanh nghiệp, điều này đòi hỏi nhóm phát triển phải tính toán tổng chi phí sở hữu, khả năng sản xuất hoặc triển khai ở quy mô lớn, độ ổn định của sản phẩm và nguồn lực hỗ trợ sau bán hàng. Một công nghệ hiệu quả nhưng có chi phí quá cao, khó bảo trì hoặc phụ thuộc vào nguồn cung không ổn định sẽ khó thuyết phục khách hàng ứng dụng rộng rãi.

Sở hữu trí tuệ: đăng ký sáng chế hay giữ bí mật kinh doanh?

Bên cạnh đó, sở hữu trí tuệ cũng là một phần quan trọng của chiến lược thương mại hóa. Việc xác định khi nào nên đăng ký sáng chế, khi nào nên bảo vệ bí mật kinh doanh và cách quản lý quyền sở hữu đối với kết quả nghiên cứu có thể ảnh hưởng đến khả năng hợp tác, chuyển giao công nghệ và thu hút đầu tư.

Tuy nhiên, không có một phương án sở hữu trí tuệ phù hợp cho mọi công nghệ. Quyết định cần dựa trên đặc tính kỹ thuật, khả năng bị sao chép, nhu cầu công bố thông tin, chiến lược kinh doanh và thị trường mục tiêu.

Nếu chỉ tập trung vào phát triển công nghệ mà chưa xây dựng chiến lược chi phí, sở hữu trí tuệ và mô hình doanh thu, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi chuyển từ thử nghiệm sang tăng trưởng.

Kết nối các mảnh ghép để đưa đổi mới ra thị trường

Bốn “khoảng trống” trên cho thấy thương mại hóa công nghệ không phải một bước đơn lẻ ở cuối quá trình nghiên cứu. Đó là hành trình cần sự phối hợp giữa năng lực khoa học, hiểu biết thị trường, điều kiện thử nghiệm, đối tác trong chuỗi giá trị và nguồn lực để mở rộng.

Đối với các nhóm nghiên cứu và startup, điều này đồng nghĩa với việc cần chủ động tìm kiếm doanh nghiệp có nhu cầu phù hợp, kiểm chứng giả định kinh doanh và chuẩn bị chiến lược sở hữu trí tuệ từ sớm. Phía doanh nghiệp có thể mở ra cơ hội tiếp cận giải pháp mới khi hợp tác với các nhóm phát triển công nghệ, nhưng cần đi kèm cơ chế thử nghiệm và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Còn nhiệm vụ của hệ sinh thái hỗ trợ đổi mới sáng tạo không chỉ là tạo ra thêm ý tưởng mà còn là hình thành những kết nối giúp ý tưởng được kiểm chứng, hoàn thiện và ứng dụng.

PCIC 2026: Cơ hội kết nối giải pháp tuần hoàn nhựa với thị trường

Trong lĩnh vực tuần hoàn nhựa, khoảng cách giữa một sáng kiến tiềm năng và một giải pháp có thể triển khai ở quy mô lớn thường đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên: doanh nghiệp, startup, nhóm nghiên cứu, chuyên gia, nhà đầu tư và các đối tác trong chuỗi giá trị.

Cuộc thi Giải pháp Đổi mới Tuần Hoàn Nhựa (PCIC 2026), do Unilever Việt Nam phối hợp cùng InnoEx tổ chức, hướng đến việc kết nối các bên đang phát triển giải pháp đổi mới trong lĩnh vực tuần hoàn nhựa, tạo thêm cơ hội để các sáng kiến tiếp cận nguồn lực và những đối tác cần thiết cho quá trình phát triển.

Chương trình dành cho doanh nghiệp SME, startup, viện nghiên cứu, trường đại học và các nhóm R&D đang phát triển giải pháp liên quan đến tuần hoàn nhựa. Đây là cơ hội để các đơn vị giới thiệu giải pháp, mở rộng kết nối và tìm kiếm những điều kiện phù hợp cho bước tiếp theo trên hành trình từ thử nghiệm đến thị trường.

Hạn đăng ký: 26/10/2026.

Tìm hiểu và đăng ký tham gia PCIC 2026 tại: https://plasticsinnovation.com.vn/apply/